فیلم و هنر

«پرستار خوب»؛ او یک قاتل زنجیره ای بود

مجله نماوا، سحر عصرآزاد

فیلم سینمایی «پرستار خوب» یک درام زندگینامه ای مبتنی بر واقعیت از روند یافتن و مواجهه با یک قاتل زنجیره ای است. آنچه در این کالبدشکافی برجسته می شود زخم های کهنه کودکی و حس طردشدگی مداوم است که یک انسان معمولیِ مهربان را زیر سایه سویه شر خود قرار می دهد.

توبیاس لیندهولم؛ نویسنده و کارگردان دانمارکی که ساخت چند سریال تلویزیونی و فیلم سینمایی همچون فیلم های «آر»، «یک ربایش» و «یک جنگ» را در کارنامه دارد، بیشتر به واسطه همکاری در نگارش فیلمنامه های تحسین شده «شکار» و «یک دور دیگر» همراه با توماس وینتربرگ شناخته می شود.

او تازه ترین فیلم خود را با نگاهی متمایز به گونه آثار جنایی با تمرکز بر یک ماجرای واقعی ساخته است. فیلمنامه به قلم چارلز گریبر و کریستی ویلسون کریز اقتباسی است از کتاب گریبر با عنوان «پرستار خوب: داستان واقعی دارو، جنون، جنایت».

فیلم به داستان زندگی یک مادر مجرد/ پرستار شیفت شب بیمارستان کرنفیلد نیوجرسی به نام ایمی لافرن (جسیکا چستین) در سال 2003 میلادی می پردازد که در کشمکش با بیماری قلبی و نگهداری از دخترانش، برای به دام انداختن یک قاتل زنجیره ای؛ چارلی کالن (ادی ردمین) امنیت خود و فرزندانش را به خطر می اندازد.

لیندهولم این زاویه نگاه منحصر به فرد در میان فیلم های جنایی مبتنی بر واقعیت را به اثر خود داده که به جای حرکت بر روند آشنایِ بازنمایی جرم و جنایت و مجرم، با انتخاب یک کاراکترِ ناظر فعال؛ ایمی، به گونه ای متفاوت، درونی و با طمأنینه بیشتر با این پرونده جنایی مواجه شده و مخاطب را به همراهی وادارد.

این رویکرد باعث شده فیلم با فاصله گرفتن از هیجان، ریتم و تنش بیرونی متداول در آثار جنایی این چنینی که معمولاً بر چگونگی جنایت و صحنه جرم مانور می دهند، آسیب شناسی روانکاوانه جرم و مجرم؛ سویه انسانی/ غیرانسانی جنایت را در اولویت خود قرار دهد.

به همین واسطه هم تبدیل می شود به فیلمی درونی تر، آرام تر با تنشی عمیق تر که تکان دهندگی آن لزوماً به بازسازی صحنه های خونین خشن بازنمی گردد بلکه به ریشه یابی و چرایی این قتل های خاموش به دست یک انسان معمولی، آرام و ظاهراً مهربان بازمی گردد.

فیلمساز با تکیه بر این اسم؛ عنوان «پرستار خوب» را هم به چالش می کشد و در طول فیلم بازی ظریفی با مصادیق این عنوان یعنی ایمی و چارلی دارد تا مخاطب را درگیر کند. بخصوص وقتی ایمی در اولین بازجویی به پلیس اطمینان می دهد که (به واسطه توجه و دلسوزی که دیده) از چارلی کار خطا و اشتباهی برنمی آید چون او یک پرستار خوب است!

کمی بعدتر چارلی این عنوان را به عنوان یک مادر/ پرستار خوب به ایمی می دهد و در نهایت وقتی پرده ها فرو می افتد، این مصداق «پرستار خوب» است که از نگاه مخاطب به چالش کشیده و او را همچون ایمی در برابر این پرسش بی پاسخ قرار می دهد که: چرا؟! هرچند کپشن پایانی هم اشاره می کند به سرنوشت ایمی و اینکه (او هنوز یک پرستار خوب است!)

فیلم با صحنه ای ظاهراً فرعی از هشدار آبی در بیمارستانی در پنسیلوانیا حوالی سال 1996 میلادی آغاز می شود. بدحالی بیماری خارج از قاب که به واسطه میزانسن انتخابی کارگردان فقط تشنج را در پاهای او می بینیم و پرستار مرد (چارلی) که در حین تلاش گروه پزشکی برای احیا، از تخت بیمار فاصله گرفته و نگاهش به نقطه ای خارج از قاب است؛ جایی که بیمارِ بدحال در حال جان دادن است.

دوربین به تدریج به چارلی نزدیک می شود و با ثبت حرکات چشم و دست او، نهایتاً قاب با حضورش پر می شود و صداهای خارج از قاب از تلاش نافرجام برای احیا و اعلام ساعت مرگ خبر می دهند. نماهای بعدی خطِ صافِ حیاتی بیمار روی دستگاه کنار تخت و قابی از نیمرخ مرد مُرده است؛ نماهایی که به نظر می آید نقطه نظر چارلی باشند و در ادامه نمایی از پشت سر او که با اندکی خمیدگی در راهروی بیمارستان از دوربین و ما دور می شود.

پیوند این سکانس آغازین با سکانس بعد که فعالیت شبانه یک پرستار زن؛ ایمی را در بیمارستانی در نیوجرسی در سال 2003 میلادی ثبت می کند، تمهیدی دراماتیک برای گره خوردن سرنوشت آتی این دو پرستار است. همچنین تداوم عملکرد چارلی را به عنوان پرستاری مسئله دار که در طول این هفت سال بدون توضیح از بیمارستان های شهرهای مختلف به بیمارستانی دیگر اخراج/ انتقال یافته، موکد می کند.

همانطور که اشاره شد از آنجا که فیلم داستان زندگی ایمی را به عنوان یک پرستار شیفت شب بیمارستان (که با مشکلات شخصی سر و کار دارد) برای روایت قتل های زنجیره ای بیماران انتخاب کرده، بخش ابتدایی به معرفی این کاراکتر با تأکید بر بیماری حاد قلبی او اختصاص یافته که نیاز به پیوند قلب و بالتبع بیمه درمانی دارد.

این نکته همان کد کاربردی است که در ادامه ایمی را در موقعیت مرگ و زندگی برای پنهان نگه داشتن بیماری اش از مسئولان بیمارستان قرار می دهد تا بتواند ظرف 4 ماه آینده سابقه بیمه اش را تکمیل و تحت عمل جراحی قرار بگیرد.

موقعیتی که زمینه ساز نزدیکی ایمی و پرستار تازه وارد؛ چارلی می شود تا در عین رازداری کمک کند او این چند ماه را زیر فشار کار شبانه بیمارستان دوام بیاورد و در کنار فرزندانش به زندگی ادامه دهد. این همراهی و همدلی از مردی که به تدریج پرده از چهره مخوفش به عنوان قاتل زنجیره ای بیش از 400 بیمار در طول 7 سال کنار می رود، به نظر غیرواقعی و غیرقابل باور می آید… اما حقیقت دارد!

در واقع ساختار روایی و بصری فیلم و لحن و زبان برآمده از آن، همین کارکرد را دارد که ابتدا سویه انسانی و متعارف چارلی را به عنوان یک پرستار عادی و همدل به تصویر بکشد و به تدریج پرده از سویه مخوف و غیرانسانی او بردارد که با دستکاری سرم ها به تماشای مرگ بیمارانی می نشیند که با آنها هیچ نسبتی ندارد.

اینجاست که سویه های آسیب شناسانه و روانکاوانه فیلم فراتر از یک اثر جناییِ صرف خودنمایی می کنند تا چارلی و گذشته او را از زاویه نگاه ایمی مورد بازبینی قرار بدهند. مردی که در لحظات دوستانه و درد و دل های شخصی از حس عمیق طردشدگی خود از سوی همسر سابق و … سخن می راند و آخرین خاطره اش از مادر، گم شدن جسد مرده او در بیمارستان است!

تأمل در مجموعه این لحظات کوتاه و خرده رفتارهای شبهه برانگیز چارلی است که مخاطب را نیز همچون ایمی بر مرز باور/ ناباوری شخصیت و عملکرد این مرد قرار می دهد تا خالق چند صحنه تعلیقی و ترسناک به سبک و سیاق لحن و اتمسفر و حال و هوای فیلم باشد.

مثل صحنه ای که ایمی درست پس از کشف سرم های دستکاری شده، از حال می رود و وقتی به هوش می آید خود را در کنار چارلی زیر یکی از همان سرم ها می بیند! یا صحنه ای که ایمی بعد از کشف حقیقت می خواهد از ماشین چارلی پیاده شود ولی دستگیره همیشه خرابِ در، باعث نگرانی و ترسش می شود! همچنین سکانسی که ایمی پس از اخراج چارلی از بیمارستان به خانه بازمی گردد و او را در کنار دخترانش در حال تماشای تلویزیون می بیند!

ترس و تعلیق حاصل از این صحنه ها که تعدادشان با توجه به رویکرد فیلم زیاد هم نیست، واجد کیفیتی خاص و متفاوت از دلهره سازی متداول است و حس نگرانی، ناامنی و وحشت را در چند لایه مختلف به مخاطب تزریق می کند.

حسی که مخاطب را همچون ایمی وامی دارد بارها این پرسش او را خطاب به چارلی، با خود تکرار کند: (نقل به مضمون) من باورم نمی شه کسی که این مهربونی ها رو به من کرده، دست به این کارها زده باشه، چرا؟ و پاسخ چارلی را بارها با خود تکرار کند: (چون اونا جلومو نگرفتن!)

فیلم «پرستار خوب» با استناد به واقعیت که چارلی کالن در طول بازجویی و دادگاه هیچوقت به علت ارتکاب به این قتل ها اعتراف نکرده، نمی تواند پاسخی شفاف و روشن به این چرایی بزرگ بدهد و قصد تحریف واقعیت را هم ندارد.

به همین دلیل نشانی غلط به مخاطب نمی دهد که در انتها موجب سرخوردگی او شود بلکه با انتخاب سویه ای هوشمندانه و تکیه بر زاویه نگاه و لحن و شیوه روایت، مخاطب را به لایه ای درونی تر از این درام واقعی هدایت کند که در آن؛ پیچیدگی اعمال انسانی نسبت مستقیم با دالان های تاریک و روشن روح بشری و نیمه پنهان هر فرد دارد؛ از کودکی تا بزرگسالی، از لحظه تولد تا مرگ…

تماشای «پرستار خوب» در نماوا

دکمه بازگشت به بالا