فیلم و هنر

نگاهی به فیلم «زد» / گاوراس؛ فیلمسازی که جلوتر از زمان خود گام برداشت

مجله نماوا، مینو خانی

۵۰ سال از ساخت فیلم «زد» (۱۹۶۹) که کارگردانش، کوستا گاوراس یونانی‌الاصلِ فرانسوی بهترین جایزه را دریافت کرد. فیلمی که به طرز عجیبی تقریباً هیچ‌کس در آن نام ندارد. همه شخصیت‌ها با سمت‌شان می‌شوند: ژنرال، دکتر، معاون، نه، دادستان. قو دو، سه نفر از طبقه پایین نام دارند که نقش مزدور را در فیلم بازی می‌کنند. این یعنی نشان دادن بخش‌های مختلف یک جامعه از ارتش و نیروهای نظامی تا قوه قضائیه و رسانه و نمایندگان و مرد.

فیلم نیز مشخص نیست فقط در زمان‌ها از «پایتخت» حرف زده می‌شود. انگار داستان در ناکجاآباد رخ می دهد یا نه، انگار داستانی است در همه جای دنیا همین شکل است: حکومت یا طبقه مسلط که قدرت دارد، می تواند هر وقت هر مهره ای را که دلش خواست جا به جا یا کم کند، قدرت دارد و دارد. می‌توان هر داستان و اتفاق و حادثه‌ای را هر طور دلش خواست روایت کند.

گرچه گاوراس فیلم را از یک اتفاق واقعی و بر اساس رمانی به همین نام از واسیلیس واسیلیکوس ساخته که داستان به نامزد جمهوری حزب چپگرا در یونان بوده و حزب حاکم او و طرفدارانش را از صحنه حذف کرده است، اما الان بعد از 50 سال. بیشتر شبیه پیشگویی می‌ماند. انگار گاوراس کشورهای طرفدار و دولت‌هایی در همه جای دنیا را به تصویر کشیده است که هر چه را می‌خواهند می‌کنند. خصوصیات ابتدایی فیلم مشخص می کند که «شباهت به رویدادهای واقعی، افراد مرده یا زنده تصادفی نیست» یعنی این روایت با این شخصیت ها واقعی بوده و در یونان رخ داده است، اما امروز بعد از 50 سال تصویر اتفاق می افتد که فقط بر روی اتفاقات سرزمین است. مادری‌اش نبوده، بلکه این روایت می‌تواند تعمیم‌پذیر باشد و هر فیلمساز یا هر مخاطبی می‌تواند نام مسوولان را داشته باشد. شاید هنرمند ویژگی در همین است که جلوتر از زمان خود گام برمی دارد و به قول ارنست فیشر «نبض جامعه خود است».

باورها با هوش ذاتی یا به دلیل نظر سیاسی‌اش در فیلمسازی‌، به دنبال نشان دادن حقیقت است. برای همین شخصیت دکتر با بازی ایو مونتان را به گونه ای به تصویر میکشد که انگار قدرت و طرفدارا نفوذ کلام دارد ودارانی دارد که میخواهند به قدرت برسد، چون از وضعیت حکومت بر قدرت نارا هستند و حالا دکتر با نقطه نظراتش آن تکیهگاه امن است. که حضورش در قدرت می‌تواند باعث رهایی شود. اما گاوراس تقریباً دکتر را در موضع قدرت نمی‌دهد تا حدی که می‌تواند یک جلسه سخنرانی برگزار کند، در همه سالن‌ها به روی او بسته شده است، سخنرانی در خیابان نیز در نهایت ممکن می‌شود. یا بازپرس پرونده با بازی ژان لوئی ترنتینانت گرچه جایگاه مهمی دارد و در مسیر تحقیق در جستجوی جستجو برای پیدا کردن عوامل قتل دکتر انجام می دهد تا تمام راه را به خطا و حقیقت را برملا کند و توصیه های داد و بقیه را به گوش نمی رساند، اما در نهایت این است. وه از ادامه حضور در صحنه حرفه‌ای حذف می‌شود، نه فقط او، همه کسانی که

زد-پوستر

تصویری از حکومت و جامعه‌ای فسد

حتی با این گاوراس در تمام طول فیلم نشان می دهد که خبرنگار یا بهتر «رسانه» قدرت دارد و می تواند حتی بسیار بهتر و دقیق تر از جریان عوامل بیماری و قتل دکتر را شناسایی کند، و هر چه بازپرس به دست پرونده می آورد، است که جستجو و پیگیری های خبرنگار است، در نهایت خبرنگار نیز به حبس محکوم می شود تا درس عبرتی برای دیگر خبرنگاران و اهالی رسانه باشد تا پایشان را بیشتر از گلیم خود دراز نکنند.

«زد» تصویر حکومت و جامعه‌ای فصد سه که سیستم دولت و حکومتی که گاوراس تصویر می‌کند، ترسناک است چون همه اقشار ج ا این سیستم فقط یک الیگارشی (حکومتی در دست گروه کوچک فاسد) متشکل از افسران و نظامیان عالیرتبه نیست که به دنبال حفظ امنیت خود هستند، بلکه یک شبکه فاسد است که در همه جای جامعه رسوخ پیدا کرده و تا می توانند مردم را تحت فشار قرار دهند. ، و نه فقط مخالفان باید از صحنه سیاسی زندگی حذف شوند، بلکه همه کسانی که به دستور «آنها» و با تطمیع یا تهدید وارد بازی شده اند، «آنها» صلاح بدانند باید حذف شوند تا «آنها» صحنه به کار و حضور داشته باشند. خود ادامه دهنده.

مشاهدات و تجربیات و واقعیاتی که در جوامع و حکومت های مختلف لیبرال و دموکرات و جمهوریخواه وجود دارد ثابت می کند که چه گاوراس در «زد» به تصویر کشیده می شود که مربوط به یک زمان و یک مکان مشخص نیست، بلکه موضوعی ازلی و ابدی است که هر کس است. ه ر ا س س س س ر ر ر ا ا ا ا ا ا ا ا ا ر ر ا ا ا ا ا ا ا ا ا ا ا ر ر ر ر ر برای همین میدهم به جای اینکه گاوراس را یک فیلمساز سیاسی بدانم، چرا که تا حال خوانده شود، او را به هنرمندی واقعی خطاب کنم که با «زد» نشان داد که چقدر جامعه نمی تواند «نبض را درک کند و چقدر جلوتر از زمان خود گام برداشته است. برمی‌دارد».

جستجو برای “زد” در نماوا

نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا